EMBU Z’EBIGAMBO (luganda notes)

EMBU ZEBIGAMBO (PARTS OF SPEECH)

  1. Amannya (nouns)
  2. Nakongeza linnya (adjectives)
  3. Nakasigirwa (pronouns)
  4. Ebikolwa (verbs)
  5. Nakongeza kikolwa (adverbs)
  6. Nakalazi/ssenfo (prepositions)
  7. Nakayunzi/entababigambo (conjunction)

Amannya/Erinnya

Erinnya kyekigambo omuntu oba ekintu okukyawula ki kirala (omulala) amannya gano gawulwamu ebika ebyenjawulo.

Ebika by’amannya

  1. Agenkalakalira (proper nouns)
  2. Agoolukale (common nouns)
  3. Agebibinja (collective nouns)
  4. Agebitakwatwako (abstract nouns)

Amannya agenkalakkalira

Gano ge mannya agatumibwa abantu/ekintu ngategakyukakyuka mu gano tulinamu.

  • Agabantu okugeza Nambirige, Nanfuka, Nakiranda
  • Agebyalo okugeza; Gayaaza, Kasangati, Namboole.
  • Agebibuga okugeza; Kampala, Mityana, Masaka.
  • Agensi okugeza Uganda, Kenya, Tanzania, Somalia
  • Agebibira okugeza; Mabira, malamagambo.
  • Agensozi okugeza; Rwenzori, Mufumbiro, Kadam.
  • Agenyanja n’emigga okugeza; Nalubale, Kiyira, Mayanja, Kyoga

Wetegereze. Amannya gano bwetuba tugawandiika tugatansisa na nnukuta nnene okugeza;

Kalule ne Kiyengo baagenda ku lusozi Rwenzori.

Amannya agolukale (common nouns)

Gano g’emannya agatuumibwa omuntu oba ebintu ebigwa muttuluba lyerimu naye nga tegaggyayo linnya lyamunda ly’ankalakkalira okugeza abayizi abasawo, abasomesa, amasomero, abalenzi, abayimbi, abasajja.

Agebibinja (collective nouns)

Gano g’emannya agatuumibwa ebintu ebingi ebifaanaga nga biteereddwa wamu okugeza;

Ebintu                            erinnya

Jjambula                          Kirimba

Ente                                Eggana

Enku                               Olusekese

Embuzi                            Oluseregende

Omusenyu                       Entuumu

Enswa                             Omutwalo

Abantu                            Ekibiina

Essubi                             Ekinywa

Amalaalo                          Olubungu

Amannya agebitakwatwako Gano gatuumibwa ebintu ebitasobola kukwatibwako okugeza; Essanyu, ettima, obugunjufu, emputtu, omukwano, empisa, enjala, otulo, enseko, ekisa, akalaakya, ebbugumu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top